Nhiều nhà máy đã có phần mềm MES nhưng đến giữa ca, tổ trưởng vẫn ghi sản lượng vào sổ tay, thủ kho vẫn xuất vật tư theo phiếu giấy, còn giám đốc sản xuất vẫn chờ báo cáo cuối ngày. Nguyên nhân thường không nằm ở phần mềm mà ở cách đào tạo: cả xưởng ngồi chung một buổi tập huấn, nhưng không ai biết chính xác phần việc của mình là bấm gì, vào lúc nào, trên màn hình nào.
Bài hướng dẫn sử dụng phần mềm MES này đi theo cách khác: chia theo vai trò. Bạn sẽ thấy ai cần học gì, 8 bước vận hành từ kế hoạch đến truy xuất nguồn gốc trên iziMES, nội dung đào tạo giám đốc sản xuất, quản lý sản xuất và đào tạo tổ trưởng sản xuất, key user là gì, cùng cách xếp lịch đào tạo theo các giai đoạn của dự án. Các màn hình trong bài lấy từ bản demo iziMES, dữ liệu là dữ liệu minh họa.
Tóm tắt nhanh
- Mỗi vai trò học một bộ màn hình riêng, không học dàn trải.
- Luồng vận hành iziMES gồm 8 bước, từ dữ liệu cơ sở đến báo cáo và truy xuất nguồn gốc.
- Key user là người đại diện bộ phận, đồng hành suốt dự án và hướng dẫn lại đồng nghiệp.
- Nên chạy trước một chuyền hoặc một xưởng, rồi mở rộng khi đội ngũ đã quen.
1. Ai cần học gì? Ma trận đào tạo phần mềm MES theo vai trò
Một hệ thống MES có nhiều màn hình, nhưng mỗi người chỉ chạm vào một phần. Bảng dưới đây tóm tắt việc chính của từng vai trò trên iziMES.
Vai trò | Việc chính trên hệ thống | Màn hình thường dùng | Sau đào tạo cần làm được |
|---|---|---|---|
Lãnh đạo | Theo dõi sản xuất từ xa qua báo cáo, đưa ra quyết sách điều hành | Báo cáo, dashboard | Nắm tiến độ và chất lượng mà không phải chờ tổng hợp |
Giám đốc sản xuất, giám đốc xưởng | Quản lý BOM, năng lực sản xuất, quy trình; lập kế hoạch; quản lý lệnh sản xuất; đo lường hiệu quả | Kế hoạch sản xuất, lệnh sản xuất, báo cáo | Điều phối kế hoạch và đọc được hiệu quả từng chuyền, tổ, xưởng |
Tổ trưởng | Theo dõi và cập nhật tiến độ chuyền, tổ; ghi nhận sản lượng, phế phẩm, thời gian dừng | Lệnh sản xuất tại chuyền, ghi nhận kết quả, kiểm tra chất lượng | Hoàn thành chuỗi thao tác một ca không cần ghi sổ |
Công nhân | Theo dõi sản lượng thực tế so với kế hoạch | Màn hình sản lượng tại chuyền | Biết mình đang đạt bao nhiêu so với kế hoạch |
Key user | Đại diện bộ phận trong dự án, kiểm thử, hướng dẫn đồng nghiệp | Toàn bộ màn hình của bộ phận mình | Làm chủ nghiệp vụ bộ phận trên hệ thống và hỗ trợ người khác |
Ba nguyên tắc nên giữ khi đào tạo:
- Học theo vai trò. Giám đốc sản xuất không cần thuộc từng thao tác của tổ trưởng, và ngược lại.
- Học theo luồng công việc thật, từ lệnh sản xuất đến nhập kho, thay vì học từng nút bấm rời rạc.
- Học trên quy trình của chính nhà máy. Đây cũng là cách iziMES tổ chức buổi demo: đi theo đúng ngành hàng và quy mô xưởng của bạn.
2. Hướng dẫn sử dụng phần mềm MES qua 8 bước trên iziMES
Luồng sản xuất trên iziMES bắt đầu từ yêu cầu của khách hàng hoặc kế hoạch kinh doanh, đi qua tổng số lượng cần sản xuất, kế hoạch sản xuất, hoạch định nhu cầu vật tư, lệnh sản xuất, kiểm tra chất lượng, nhập kho rồi giao hàng. Dưới đây là 8 bước người dùng thực hiện trên hệ thống. Mỗi bước nêu ai thường làm, làm gì và nên kiểm tra gì.
Bước 1. Khai báo dữ liệu cơ sở
Ai làm: giám đốc sản xuất, giám đốc xưởng cùng key user.
Đây là nền của mọi bước sau. Bạn khai báo máy móc, năng lực sản xuất (Work Center), dây chuyền sản xuất, định mức nguyên vật liệu (BOM) và quy trình sản xuất (Route).
Nên kiểm tra: mỗi mã thành phẩm đã có định mức nguyên vật liệu và quy trình sản xuất đi kèm chưa, vì lệnh sản xuất sẽ lấy hai thông tin này.
Bước 2. Lập kế hoạch sản xuất
Ai làm: quản lý kế hoạch, giám đốc sản xuất.
iziMES có màn hình lập kế hoạch trực quan. Bạn có thể lập lịch cho từng lệnh sản xuất thành phẩm, và lập lệnh sản xuất công đoạn, bán thành phẩm theo từng chuyền hoặc công đoạn. Hệ thống tự gợi ý theo thông số đã thiết lập, bạn kéo thả để dời sang thời gian mong muốn. Khi đơn gấp chen ngang, kế hoạch được xếp lại mà vẫn thấy rõ đơn nào bị đẩy lùi.
Xem thêm tính năng: Kế hoạch sản xuất.
Bước 3. Tạo và theo dõi lệnh sản xuất
Ai làm: quản lý sản xuất tạo lệnh; tổ trưởng nhận lệnh tại chuyền.
Mỗi lệnh sản xuất cho biết sản phẩm, số lượng cần sản xuất, định mức nguyên vật liệu, quy trình sản xuất, hạn chót và người phụ trách. Tab thành phần liệt kê nguyên vật liệu cần dùng, đã giữ trước và đã sử dụng. Lệnh xuống thẳng màn hình tại chuyền nên tổ trưởng không cần chờ giấy tờ.
Nên kiểm tra: số lượng cần sản xuất và hạn chót trước khi giao lệnh.
Xem thêm tính năng: Lệnh sản xuất.
Bước 4. Chuẩn bị và xuất nguyên vật liệu
Ai làm: thủ kho.
Nguyên vật liệu được xuất từ kho công ty sang kho tập kết tại xưởng theo từng lệnh sản xuất. Phiếu xuất ghi nhu cầu và số lượng đã hoàn thành cho từng nguyên vật liệu, giúp thủ kho và tổ trưởng đối chiếu cùng một con số.
Nên kiểm tra: số lượng xuất khớp với nhu cầu trên lệnh sản xuất.
Bước 5. Ghi nhận kết quả sản xuất
Ai làm: tổ trưởng.
Khi công đoạn kết thúc, tổ trưởng ghi nhận sản lượng, phế phẩm và thời gian dừng ngay trên hệ thống, thay vì ghi sổ rồi nhập lại vào bảng tính cuối ca. Thành phẩm được ghi theo số lô hoặc sê-ri cùng số lượng đã sản xuất. iziMES cho phép thu thập dữ liệu thủ công hoặc từ thiết bị IoT.
Nên kiểm tra: số lô và số lượng trước khi xác nhận.
Bước 6. Kiểm soát chất lượng
Ai làm: nhân viên QC và tổ trưởng.
Bộ tiêu chí chất lượng (QC) được thiết lập cho từng mã thành phẩm hoặc từng công đoạn. Mỗi tiêu chí có thể định nghĩa loại thước đo, dung sai, bắt buộc hay không, và phân nhóm theo cấu trúc đa cấp. Bạn có thể đặt điểm QC bắt buộc hoặc tỉ lệ QC theo số lượng sản xuất, áp dụng cho các khâu IQC, PQC và OQC.
Khi kiểm tra, người dùng quét mã (hoặc nhập mã thủ công) bằng thiết bị cầm tay, hệ thống tải đúng bộ tiêu chí của mã đó. Có thể chụp ảnh bằng camera của thiết bị để lập báo cáo chất lượng trực quan. Hàng không đạt bị chặn ngay tại công đoạn, kèm hồ sơ xử lý và nguyên nhân gốc.
Xem thêm tính năng: Quản lý chất lượng.
Bước 7. Nhập kho thành phẩm
Ai làm: thủ kho thành phẩm.
Thành phẩm đạt chất lượng được chuyển từ kho thành phẩm tại xưởng về kho công ty; phiếu nhập ghi nhu cầu và số lượng hoàn thành. Hàng lỗi hỏng được tách ra nhập kho riêng, không lẫn với thành phẩm.
Bước 8. Xem báo cáo và truy xuất nguồn gốc
Ai làm: giám đốc sản xuất, quản lý, lãnh đạo; QC khi cần truy xuất.
Báo cáo cập nhật theo thời gian thực. Dashboard hiển thị các chỉ số như số lượng lập kế hoạch, thành phẩm, sản phẩm lỗi và tồn kho, kèm biểu đồ sản lượng theo dây chuyền. Báo cáo dạng bảng cho xem số người làm, thời gian, sản lượng mục tiêu, hàng tốt, hàng lỗi và tỷ lệ đạt.
Với truy xuất nguồn gốc, từ một lô thành phẩm bạn lần ngược về lô nguyên vật liệu, ca sản xuất, máy và người vận hành. Thông tin lô, ngày sản xuất và hạn sử dụng được lưu xuyên suốt từ khâu mua nguyên vật liệu đến xuất bán.
Xem thêm tính năng: Truy xuất nguồn gốc và Thiết bị và OEE.
3. Đào tạo giám đốc sản xuất và quản lý sản xuất: dùng MES để điều hành
Nhóm này ít khi nhập liệu, họ dùng MES để quyết định. Vì vậy đào tạo giám đốc sản xuất và đào tạo quản lý sản xuất nên tập trung vào đọc dữ liệu và điều phối, không sa vào từng thao tác ghi nhận.
Buổi sáng mở MES nên nhìn gì?
Hãy bắt đầu bằng tiến độ sản xuất của từng chuyền, tổ, xưởng: lệnh nào đang chạy, lệnh nào chậm, nguyên vật liệu đã sẵn sàng chưa. Đây là nhóm thông tin giúp giám đốc sản xuất, giám đốc xưởng theo dõi và cập nhật tiến độ mà không phải đi hỏi từng nơi.
Điều chỉnh kế hoạch khi có đơn gấpHọc viên cần làm được hai việc trên màn hình kế hoạch: kéo thả để dời lịch, và nhìn ra đơn nào bị đẩy lùi sau khi xếp lại. Nên cho thực hành bằng một tình huống đơn gấp có thật của nhà máy.
Đọc báo cáo và đo lường hiệu quảDạy học viên đọc theo thứ tự: sản lượng so với kế hoạch, tỷ lệ hàng tốt và hàng lỗi, tồn kho. Điểm đáng giá của báo cáo thời gian thực là ban giám đốc xem được tình hình ngay trong ca đang chạy, thay vì chờ tổng hợp cuối tháng.
Khi có sự cố chất lượngHướng dẫn cách truy xuất ngược theo lô. Theo mô tả của iziMES, khi cần thu hồi, phạm vi ảnh hưởng có thể xác định trong vài phút thay vì vài ngày.
Gợi ý chương trình một buổi đào tạo- Tổng quan luồng 8 bước trên hệ thống
- Màn hình kế hoạch và lệnh sản xuất
- Báo cáo sản xuất và đo lường hiệu quả
- Truy xuất nguồn gốc
- Thực hành trên dữ liệu của nhà máy
4. Đào tạo tổ trưởng sản xuất: thao tác hằng ca trên phần mềm MES
Tổ trưởng là người dùng MES nhiều nhất và là mắt xích quyết định dữ liệu có đúng hay không. Đào tạo tổ trưởng sản xuất nên bám theo một ca làm việc từ đầu đến cuối.
Đầu ca: nhận lệnh và nhận vật tưMở lệnh sản xuất được giao, kiểm tra sản phẩm, số lượng, hạn chót, rồi đối chiếu nguyên vật liệu đã nhận với nhu cầu trên lệnh.
Trong ca: ghi nhận sản lượng, phế phẩm, thời gian dừngGhi nhận ngay khi công đoạn kết thúc. Dạy học viên chọn đúng lệnh, nhập đúng số lô hoặc sê-ri, và ghi rõ lý do khi có thời gian dừng. Đây là bước biến dữ liệu xưởng thành dữ liệu thật.
Trong ca: kiểm tra chất lượng tại chuyềnQuét mã sản phẩm bằng thiết bị cầm tay để hệ thống tải đúng bộ tiêu chí, ghi kết quả và chụp ảnh khi cần. Hàng không đạt bị chặn ngay tại công đoạn.
Cuối ca: chốt kết quả và nhập kho thành phẩmĐối chiếu sản lượng ghi nhận với kế hoạch, rồi chuyển thành phẩm đạt chất lượng về kho theo phiếu nhập.
Checklist đầu ca và cuối ca- Đầu ca: mở đúng lệnh được giao; đối chiếu nguyên vật liệu nhận về với nhu cầu.
- Trong ca: ghi nhận sản lượng, phế phẩm, thời gian dừng ngay khi xong công đoạn; kiểm tra chất lượng theo điểm QC.
- Cuối ca: đối chiếu sản lượng với kế hoạch; hoàn tất phiếu nhập kho thành phẩm.
Với công nhân, phần cần học ngắn hơn: xem sản lượng thực tế so với kế hoạch và hiểu thông tin năng suất của mình đang được hiển thị minh bạch như thế nào.
5. Key user là gì? Vai trò của key user khi triển khai phần mềm MES
Key user (người dùng chủ chốt) là người đại diện cho một bộ phận trong doanh nghiệp, am hiểu nghiệp vụ của bộ phận đó và tham gia xuyên suốt dự án triển khai phần mềm: cung cấp yêu cầu, xác nhận cách làm trên hệ thống, kiểm thử, rồi hướng dẫn lại đồng nghiệp khi hệ thống đi vào hoạt động.
Key user khác người dùng cuối thế nào?Tiêu chí | Key user | Người dùng cuối |
|---|---|---|
Phạm vi hiểu biết | Nghiệp vụ cả bộ phận, nhiều màn hình | Phần việc của chính mình |
Tham gia dự án | Từ khảo sát đến hỗ trợ sau vận hành | Chủ yếu từ đào tạo, kiểm thử và vận hành |
Sau khi chạy thật | Hỗ trợ đồng nghiệp tuyến đầu | Sử dụng hằng ngày |
Nên chọn ai làm key user?
Không có quy định cứng, nhưng thường nên chọn mỗi bộ phận liên quan một người, ví dụ kế hoạch, kho, QC, xưởng và IT. Người được chọn nên hiểu quy trình thực tế, có thời gian tham gia dự án và được đồng nghiệp tin tưởng.
Key user làm gì qua từng giai đoạn triển khai?Phương pháp luận triển khai của IZISolution gồm 5 giai đoạn. Cột bên phải mô tả vai trò thường gặp của key user ở mỗi giai đoạn.
Giai đoạn | Công việc chính của dự án | Key user thường làm gì |
|---|---|---|
1. Thiết kế dự án | Khảo sát nhu cầu, lập biên bản Fit/Gap với giải pháp đang có, xây dựng tài liệu thiết kế (Blueprint) | Mô tả cách bộ phận đang làm việc, xác nhận Blueprint |
2. Phát triển | Tùy chỉnh chức năng, bổ sung biểu mẫu và báo cáo | Góp ý biểu mẫu và báo cáo bộ phận cần |
3. Kiểm thử (UAT) | Đào tạo người dùng cuối, hỗ trợ dùng thử, nghiệm thu chức năng (biên bản UAT) | Chạy thử quy trình thật, xác nhận chức năng, hỗ trợ đào tạo đồng nghiệp |
4. Triển khai | Khởi tạo dữ liệu ban đầu, Golive, bàn giao hệ thống | Kiểm tra dữ liệu ban đầu, hỗ trợ đồng nghiệp ngày đầu chạy thật |
5. Hỗ trợ | Hỗ trợ người dùng trong quá trình sử dụng | Là đầu mối tiếp nhận câu hỏi của bộ phận, chuyển lên khi cần |
6. Lộ trình đào tạo phần mềm MES: đào tạo ai, vào giai đoạn nào
Từ các giai đoạn trên, có thể xếp đào tạo thành ba lớp:
Lớp | Đối tượng | Thời điểm | Nội dung chính |
|---|---|---|---|
1 | Key user | Từ giai đoạn thiết kế đến kiểm thử | Luồng 8 bước, dữ liệu cơ sở, cách kiểm thử chức năng |
2 | Giám đốc sản xuất, quản lý | Trước khi chạy thật | Kế hoạch, lệnh sản xuất, báo cáo, truy xuất |
3 | Tổ trưởng, công nhân | Giai đoạn kiểm thử và trước Golive | Thao tác theo ca, thực hành trên chuyền chạy trước |
Nên triển khai theo giai đoạn: chạy trước một chuyền hoặc một xưởng, đào tạo nhóm nhỏ, rút kinh nghiệm rồi mới nhân rộng sang các chuyền khác khi vận hành đã quen. Cách làm này cũng là cách iziMES khuyến nghị cho nhà máy muốn bắt đầu chắc.
7. Câu hỏi thường gặp
Tổ trưởng chưa quen máy tính có dùng được phần mềm MES không?Tổ trưởng chủ yếu dùng một chuỗi thao tác lặp lại mỗi ca: nhận lệnh, ghi nhận sản lượng, phế phẩm, thời gian dừng, kiểm tra chất lượng. Nên đào tạo đúng chuỗi này và cho thực hành trực tiếp trên chuyền, thay vì giảng toàn bộ hệ thống. iziMES cũng hỗ trợ thiết bị cầm tay để quét mã khi kiểm tra chất lượng.
Key user nên là ai?Thường là người hiểu quy trình thực tế của từng bộ phận như kế hoạch, kho, QC, xưởng, IT, có thời gian tham gia dự án và được đồng nghiệp tin tưởng.
Đào tạo phần mềm MES mất bao lâu?Thời gian phụ thuộc số vai trò, số chuyền và phạm vi phân hệ. Sau buổi demo, bạn nhận được bản ước tính phạm vi và thời gian triển khai cho nhà máy của mình.
Thêm phân hệ mới có phải đào tạo lại toàn bộ không?iziMES cho phép bật thêm phân hệ khi nhà máy mở rộng, không cần dự án tích hợp mới. Khi đó thường chỉ cần đào tạo bổ sung cho nhóm dùng phân hệ mới.
Kết luận
Hướng dẫn sử dụng phần mềm MES hiệu quả không nằm ở việc dạy mọi người thuộc hết các màn hình, mà ở việc mỗi người học đúng phần việc của mình, đúng lúc, trên dữ liệu thật của nhà máy. Giám đốc sản xuất cần đọc và điều phối, tổ trưởng cần chuỗi thao tác mỗi ca, key user cần đủ hiểu biết để dẫn dắt bộ phận mình.
Nếu bạn muốn xem lộ trình này áp dụng lên quy trình của nhà máy, hãy đăng ký buổi demo 45 phút. Chuyên viên sẽ gọi lại trong vòng 24 giờ làm việc, demo theo đúng ngành hàng và quy mô xưởng của bạn, không ràng buộc và không tính phí.